کنتاکتور

کنتاکتور چیست و چگونه عمل می کند؟

کنتاکتور یک کلید الکترومغناطیسی است که برای قطع و وصل مدارهای قدرت، به ویژه در جریان ها و ولتاژهای بالا استفاده می شود. این تجهیز در تابلوهای برق صنعتی، موتورخانه ها، سیستم های تهویه آسانسورها و خطوط تولید کاربرد گسترده ای دارد و معمولاً برای کنترل موتورهای الکتریکی به کار می رود.

نحوه عملکرد کنتاکتور

وقتی ولتاژ به بوبین اعمال می‌شود، میدان مغناطیسی ایجاد شده و هسته‌ی متحرک به سمت هسته‌ی ثابت جذب می‌گردد. در نتیجه کنتاکت های اصلی بسته شده و جریان برق به مصرف‌کننده، مانند موتور، منتقل می شود و دستگاه شروع به کار می کند. با قطع ولتاژ بوبین، میدان مغناطیسی از بین می رود؛ فنر بازگشت وارد عمل شده و کنتاکت ها را به حالت اولیه باز می گرداند تا مدار قطع شود.

اجزای اصلی کنتاکتور

این قطعه ی الکترونیکی از چند بخش تشکیل شده است که هر کدام نقش مهمی در عملکرد صحیح کنتاکتور دارند.

بوبین

سیم پیچ یا بوبین اصلی ترین جزء کنتاکتور است که با دریافت ولتاژ فرمان، میدان مغناطیسی ایجاد می کند و باعث حرکت هسته محرک می شود. ولتاژ بوبین می‌تواند AC یا DC و در مقادیر مختلفی باشد.

هسته آهنی ثابت و متحرک

این دو بخش از جنس فولاد یا آلیاژهای مغناطیسی ساخته می شوند و وظیفه تبدیل انرژی الکتریکی بوبین به حرکت مکانیکی را بر عهده دارند. با برق دار شدن بوبین، هسته متحرک به سمت هسته ثابت جذب می شود و این حرکت باعث بسته شدن کنتاکت ها می گردد.

کنتاکت های اصلی

برای عبور جریان های بالا و تغذیه بارهایی مانند موتورهای الکتریکی استفاده می شوند و معمولاً از آلیاژهای مقاوم در برابر حرارت و جرقه ساخته می شوند.

کنتاکت های کمکی

کنتاکت های کمکی برای مدار فرمان، ارسال سیگنال، اینترلاک و نمایش وضعیت قطع یا وصل کنتاکتور به کار می روند و جریان کمی از آن ها عبور می کند.

فنر بازگشت و جنس بدنه

فنر بازگشت پس از قطع ولتاژ بوبین، هسته و کنتاکت ها را به حالت اولیه بر می گرداند. بدنه عایق نیز ضمن محافظت از اجزای داخلی، ایمنی کاربر را در برابر برق گرفتگی و تماس ناخواسته افزایش می دهد.

انواع کنتاکتور بر اساس نوع جریان (AC/DC)

کنتاکتورها از نظر نوع جریان تغذیه به دو دسته اصلی کنتاکتورAC و کنتاکتورDC تقسیم می شوند که هر کدام کاربردها و ساختار متفاوتی دارند.

کنتاکتور AC

کنتاکتور AC برای کار با جریان متناوب طراحی شده است و بیشترین کاربرد را در مدارهای صنعتی و ساختمانی دارد. این تجهیز معمولاً برای راه اندازی و کنترل موتورهای AC، سیستم های روشنایی، پمپ ها و تجهیزات تهویه استفاده می شود.

کنتاکتور DC

برای مدارهایی با جریان مستقیم است و در سیستم هایی مانند نیروگاه های خورشیدی، باتری ها، سیستم های UPS، تابلوهای مخابراتی و تجهیزات حمل و نقل الکتریکی با کار می رود.

انواع کنتاکتور بر اساس تعداد پل

کنتاکتورها بر اساس تعداد پل یا همان تعداد کنتاکت های قطع و وصل مدار، به به چند دسته اصلی تقسیم می شوند. تعداد پل نشان می‌دهد کنتاکتور قادر است هم‌زمان چند فاز یا مسیر جریان را قطع و وصل کند.

تک پل (1P)

دو پل (2P)

سه پل (3P)

این محصول رایج ترین نوع کنتاکتور در صنعت است و برای مدارهای سه فاز کاربرد دارد. کنتاکتور3P قادر به کنترل همزمان سه فاز است که برای راه اندازی موتورهای سه فاز، پمپ ها، کمپرسورها و ماشین آلات صنعتی سنگین کاربرد دارد.

چهار پل (4P)

انواع کنتاکتور بر اساس ولتاژ کاری

کنتاکتورها بر اساس ولتاژ کاری به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند که پیش از خرید کنتاکتور باید به آن توجه داشت. این دسته‌بندی نقش مهمی در انتخاب صحیح کنتاکتور برای مدارهای مختلف دارد. ولتاژ کاری نشان‌دهنده میزان ولتاژی است که کنتاکتور می‌تواند بدون آسیب دیدن و با عملکرد مطمئن، تحمل کند.

کنتاکتور ولتاژ پایین

این نوع کنتاکتور معمولاً برای مدارهای سبک، سیستم های روشنایی، تابلوهای برق خانگی و کنترل موتوهای کوچک کاربرد دارد. ویژگی مهم این کنتاکتورها، قیمت مناسب و سادگی در نصب و نگهداری است. محدودیت اصلی کنتاکتورولتاژ پایین، توان پایین در تحمل جریان های بزرگ است.

کنتاکتور ولتاژ متوسط

این دسته از کنتاکتورها، رایج ترین نوع این قطعه ی الکترونیکی در صنعت است و برای کنترل موتورهای سه فاز، پمپ ها، کمپرسورها و ماشین آلات صنعتی استفاده می شود. توانایی تحمل جریان های بالا و مقاومت در برابر شرایط کاری سخت از ویژگی های این مدل است.

کنتاکتور ولتاژ بالا

این نوع از کنتاکتور در شبکه های قدرت و سیستم های انتقال برق مورد استفاده قرار می گیرد. طراحی این کنتاکتورها به گونه ای است که هم ایمنی برق کار و هم حفاظت کامل مدار در برابر اتصال کوتاه و افزایش جریان، تضمین شود.

کلاس کاری کنتاکتور

کلاس کاری این قطعه ی الکترونیکی نشان دهنده شرایط و نوع باری است که این تجهیز می‌تواند به‌طور ایمن و مؤثر مدیریت کند.

کلاس AC-1

ندازی جریان اضافی ندارند. در این حالت کنتاکتور تنها جریان نامی را قطع و وصل می‌کند و تحت فشار مکانیکی یا حرارتی زیادی قرار نمی گیرد.

کلاس AC-3

پرکاربردترین کلاس کاری در صنعت است و برای تابلوهای برق صنعتی، پمپ ها، کمپرسورها و خطوط تولید به طور گسترده استفاده می شود.

کلاس AC-4

AC4 برای شرایط کاری سخت طراحی شده است و قادر است موتور را در حالت راه‌اندازی، توقف و معکوس‌گردانی قطع و وصل کند. کاربر آن برای موتورهای سنگین صنعتی است.

تفاوت کنتاکتور تک فاز و سه فاز

کنتاکتور تک‌فاز برای مدارهای 220 ولت طراحی شده و یک فاز همراه نول را کنترل می‌کند. این نوع بیشتر در خانه‌ها، سیستم‌های روشنایی و تجهیزات سبک کاربرد دارد و برای بارهای سنگین صنعتی مناسب نیست. در مقابل، کنتاکتور سه فاز مخصوص مدارهای 380 تا 400 ولت است و سه خط فاز را همزمان قطع و وصل می‌کند؛ به همین دلیل در موتورهای سه‌فاز، پمپ‌های بزرگ، کمپرسورها و ماشین‌آلات سنگین استفاده می شود.

کاربردهای کنتاکتور در صنعت و ساختمان

در صنعت، کنتاکتورها برای راه اندازی و توقف موتورهای الکتریکی، کنترل بارهای سنگین، مدیریت سیستم های روشنایی بزرگ و همچنین در مدارهای اتوماسیون صنعتی استفاده می‌شوند. این وسیله امکان کنترل از راه دور و اتوماتیک تجهیزات را فراهم می کند. در ساختمان‌ها نیز از این تجهیز به‌طور گسترده برای کنترل سیستم‌های روشنایی، تهویه مطبوع، آسانسور و پمپ‌های آب به کار می‌رود. استفاده از این تجهیز در این بخش‌ها علاوه بر افزایش ایمنی، موجب صرفه جویی در انرژی و سهولت در مدیریت تجهیزات برقی می‌شود.

عوامل مؤثر بر قیمت کنتاکتور

قیمت کنتاکتور به عوامل مختلفی بستگی دارد که یکی از مهم ترین آن ها جریان نامی و توان قابل تحمل دستگاه است. هرچه کنتاکتور توان و جریان بالاتری را پشتیبانی کند، قیمت آن نیز بیشتر خواهد بود. توجه به ولتاژ کاری و ولتاژ بوبین نیز نقش مهمی در تعیین قیمت دارند و کنتاکتورهایی که برای ولتاژهای خاص یا شرایط صنعتی سنگین طراحی شده‌اند، معمولاً گران تر هستند.

کلاس کاری کنتاکتور نیز تأثیر مستقیمی بر قیمت دارد؛ به طوری که کنتاکتورهای مورد استفاده در کلاس های سنگین تر مانند AC-3 و AC-4 به دلیل تحمل جریان های هجومی و تعداد بالای قطع و وصل، قیمت بالاتری دارند. در نهایت، برند و کشور سازنده از دیگر عوامل مهم هستند؛ برندهای معتبر به دلیل کیفیت ساخت بهتر، استانداردهای بین‌المللی و طول عمر بالاتر، معمولاً با قیمت بیشتری عرضه می شوند.

برندهای معتبر کنتاکتور موجود در فروشگاه

در فروشگاه درخشش الکتریک انواع کنتاکتور از برندهای هیوندای، زیمنس و اشنایدر عرضه می شود. برند هیوندای یکی از پر فروش ترین و اقتصادی ترین برندهای کنتاکتور است که از کیفیت ساخت بسیار خوبی برخوردار می باشد. در کنار هیوندای، برند اشنایدر نیز در فروشگاه موجود است. محصولات اشنایدر فرانسوی به‌خاطر استانداردهای بین الملی، طراحی مدرن و پشتیبانی گسترده در بازار برق صنعتی شناخته می شوند. همچنین برند زیمنس (Siemens) آلمان نیز در فروشگاه عرضه می شود که یکی از برندهایی است که در سطح جهانی به کیفیت، دقت و عمر مفید بالا شهرت دارد.

مطالعه بیشتر

راهنمای جامع خرید کنتاکتور هیوندای

راهنمای خرید کنتاکتور + معرفی نکات مهم برای خرید کنتاکتور