اگر شما هم یک تکنسین برق هستید یا در زمینه تست و نگهداری سیستمهای ارتینگ فعالیت میکنید، حتماً با دستگاهی به نام ارت سنج سر و کار دارید. این ابزار کلیدی برای اندازهگیری مقاومت زمین طراحی شده است و در پروژههای برق صنعتی و ساختمانی مورد استفاده قرار می گیرد. اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد؛ کار با این دستگاه به ظاهر ساده، بدون رعایت نکات ایمنی کار با ارت سنج میتواند بسیار خطرناک باشد.
حال سؤال این است که هنگام کار با ارت سنج چه باید چه نکات ایمنی را رعایت کنیم؟ برای پاسخ به این سؤال در این مقاله قصد داریم به مهمترین نکات ایمنی کار با انواع ارت سنج بپردازیم، مواردی که دانستن آنها برای حفظ سلامت شما و عملکرد دقیق سیستم ارتینگ ضروری هستند. اگر به دنبال راهنمایی کامل و دقیق هستید، تا پایان مقاله همراه ما باشید.
ارت سنج چگونه کار می کند؟
بسیاری از افراد تصور میکنند که ارت تستر صرفاً یک مولتی متر بزرگ است، اما این ابزار بر اساس اصول خاص فیزیکی و الکتریکی طراحی شده و دقیقاً برای سنجش مقاومت زمین کاربرد دارد. ارت تسترها معمولاً بر مبنای تزریق جریان کوچک در زمین و اندازهگیری اختلاف پتانسیل بین دو نقطه کار میکنند. این دستگاه سه پورت اصلی دارد که کار هر یک را در ادامه توضیح خواهیم دارد.
پورت جریان (C)که جریان الکتریکی کوچک را به زمین تزریق میکند. پورت ولتاژ (P) که اختلاف پتانسیل بین نقطه اندازهگیری و نقطه تزریق را ثبت میکند و پورت مرجع (E) که به الکترود زمین اصلی یا سیستم ارتینگ متصل میشود. دستگاه پس از تحلیل این مقادیر، مقاومت زمین را بر حسب اهم (Ω) نمایش میدهد. ارت تستر ها مدل های گوناگونی دارند اما امروزه افراد به طور گسترده ای از ارت سنج دیجیتال استفاده می کنند.
سیستم ارتینگ یکی از مهم ترین اجزای هر سامانه الکتریکی است که به صورت هدفمند طراحی میشود تا جریان های نشتی به زمین هدایت شوند و از خطرات احتمالی جلوگیری شود. بدون ارتینگ، حتی کوچک ترین نشت جریان میتواند جان افراد را تهدید کند یا به تجهیزات آسیب برساند.
ایمنی ارت سنجی چیست؟
به مجموعهای از دستورالعملها و تدابیر گفته میشود که در حین اندازهگیری مقاومت زمین باید رعایت شود تا از بروز خطرات احتمالی جلوگیری گردد، ایمنی ارت سنج گفته می شود. این ایمنی، هم شامل محافظت فیزیکی از تکنسین میشود و هم تضمینی برای صحت نتایج اندازهگیری است. به همین دلیل است که استفاده از ارت سنج اهمیت ویژه ای دارد.
نکات مهم برای رعایت ایمنی ارت سنجی
مهم ترین مواردی که در هنگام کار با ارت تستر باید رعایت شود شامل موارد زیر است:
- پیش از شروع کار، نقشه زیرزمینی محدوده تست را بررسی کنید.
- از میلههای تست استاندارد با روکش ضدخوردگی استفاده نمایید.
- قبل از هر بار تست، مقاومت اتصالات سیمها را بررسی کرده و اطمینان حاصل کنید که اتصال کامل دارند.
- از قرار گرفتن افراد غیرمتخصص در محدوده تست جلوگیری کنید.
- در صورتی که احتمال نشت گاز در محل وجود دارد (مثلاً در مراکز صنعتی)، از تست ارتینگ خودداری کنید.
سیستم ارت در واقع مثل یک چتر نجات برای تأسیسات الکتریکی عمل میکند. وقتی اتصال کوتاه یا نشتی جریان رخ میدهد، سیستم ارت مسیر امنی برای عبور این جریان به زمین فراهم میکند. در نبود این سیستم یا در صورت مقاومت بالای زمین، ممکن است بدنه فلزی تجهیزات برقدار شده و باعث برقگرفتگی افراد شود.
تجهیزات ایمنی مورد نیاز برای ارت سنجی
برای حفظ جان تکنسین، استفاده از تجهیزات ایمنی زیر در هنگام کار با ارت سنج عقربه ای یا دیجیتال و حتی کلمپی توصیه میشود:
۱- دستکش ایمنی با عایق برق
۲- کفش دیالکتریک (عایق برق)
۳- کلاه ایمنی در محیطهای صنعتی
۴- عینک ایمنی برای جلوگیری از پرتاب خاک یا سنگ
۵- جعبه کمکهای اولیه در دسترس
نکات ایمنی کار با ارت سنج
برخی تکنسینها تصور میکنند چون ولتاژ خاصی وارد مدار نمیشود یا ارت سنج فقط یک دستگاه اندازهگیری است، خطری تهدیدشان نمیکند. اما واقعیت کاملاً متفاوت است. ارت تستر در تماس مستقیم با زمین و سیستم ارتینگ است. این یعنی کوچکترین بیاحتیاطی ممکن است منجر به برقگرفتگی، اختلال در تجهیزات یا حتی انفجار ناگهانی شود. بهویژه در مواقعی که زمین رطوبت بالایی دارد یا در محدودهای با نشت جریانهای قوی کار میکنید، خطر چند برابر خواهد بود.
بیش تر بخوانید: راهنمای انتخاب ارت سنج مناسب
اصول ایمنی در کار با ارت سنج
- همیشه قبل از شروع کار، دستگاه را از نظر سلامت فنی بررسی کنید.
- در صورت وجود ترک، شکستگی یا پارگی سیمها، از دستگاه استفاده نکنید.
- هنگام اتصال میلههای تست به زمین، از دستکش ایمنی و کفش عایق استفاده کنید.
- اگر هوا بارانی یا مرطوب است، آزمایش را به تعویق بیندازید.
- مطمئن شوید اطراف محل تست عاری از کابل برق برهنه یا خطوط زیرزمینی است.
- تست در نزدیکی پستهای فشار قوی، کابلهای برق زیرزمینی یا منابع انرژی بالا انجام نشود.
- قبل از نصب الکترودها، زمین را با ولت متر بررسی کنید.
وجود ولتاژهای پراکنده در زمین یکی از خطراتی است که معمولاً نادیده گرفته میشود. این ولتاژها میتوانند بر اثر عواملی مانند نشت جریان از تجهیزات الکتریکی، تجمع بار الکترواستاتیک یا حتی صاعقههای قبلی ایجاد شوند. در چنین شرایطی، اتصال بدن اپراتور به زمین میتواند منجر به برقگرفتگی شدید شود. بنابراین در هنگام خرید ارت سنج توجه داشته باشید که دستگاه انتخابی شما قادر به تشخیص این ولتاژ ها باشد.
اشتباهات رایج هنگام کار با ارت سنج
حتی تکنیسین های حرف ای هم ممکن است در برخی موارد نکات ایمنی کار با ارت سنج را به درستی رعایت نکنند و دجار اشتباهاتی شوند که موجب آسیب دیدن خود و تجهیزات الکتریکی شود. یکی از اشتباهات رایج استفاده نادرست از کابل ها، الکترودها یا دستگاه است. در ادامه به برخی از مهم ترین این اشتباهات اشاره می کنیم.
۱- اتصال نادرست کابل ها به الکترود های داخل زمین
۲- عدم قطع اتصال ارت به سیستم هنگام تست
۳- استفاده از کابلهای معیوب
۴- قرارگیری اشتباه الکترود ها در فاصله های نامناسب
۵- اندازهگیری در شرایط نامناسب محیطی
یکی دیگر از نکات ایمنی کار با ارت سنج این است که در محیطهای مرطوب، باید حتماً از کفشهای ایمنی با کفی عایق استفاده کرد. همچنین زمین نباید کاملاً خیس باشد، زیرا رطوبت باعث ایجاد خطا در قرائت عدد مقاومت و در برخی موارد برقگرفتگی میشود. اگر ناچار به انجام تست در این شرایط هستید، زمان انجام تست را به ساعات خشکتر روز مانند ظهر موکول کنید.
جمع بندی و سخن پایانی
نکات ایمنی کار با ارت سنج برای تکنسینهای برق، موضوعی است که شاید در نگاه اول ساده بهنظر برسد، اما بیتوجهی به این نکات میتواند جان افراد، تجهیزات گرانقیمت و کل سیستم برقرسانی را در معرض خطر قرار دهد. ارت تستر یک ابزار مهم اندازه گیری است که برای اطمینان از عملکرد صحیح سیستم ارتینگ (مقاومت زمین) مورد استفاده قرار می گیرد.
ما در این مقاله تلاش کردیم تا علاوه بر معرفی نکات ایمنی کار با ارت سنج، مفاهیم پایه ای مانند نحوه عملکرد ارت تستر، معرفی سیستم ارتینگ و نکات مهم کار با ارت تستر را بیان کنیم. همچنین به معرفی اشتباهات رایج کار با ارت تستر پرداختیم تا دیدی کامل و همه جانبه نسبت به این دستگاه داشته باشید. با در نظر گرفتن موارد مختلفی که بیان کردیم، مانند ایمنی ارت سنجی، نکات ایمنی کار با ارت تستر، سیستم ارتینگ و اینکه ارت سنج چگونه کار می کند، یک تکنسین یا مهندس برق می تواند با خیالی آسوده و مهارت کافی تست های ارتینگ را انجام دهد.
